สเจ ลเภถ นิปกํ สหายํ จเรยฺย เตนตฺตมโน สติมา

สะเจละเภถะนิปะกังสะหายังจะเรยยะเตนัดตะมะโนสะติมา

ถ้าได้สหายผู้รอบคอบ พึงพอใจมีสติเที่ยวไปกับเขา

นตฺถ พาเล สหายตา

นัดถะพาเลสะหายะตา

ความเป็นสหายไม่มีในคนพาล

ภริยา ปรมา สขา

ภะริยาปะระมาสะขา

ภรรยาเป็นเพื่อนสนิท

มิตฺตทุพโภ หิ ปาปโก

มิดตะทุพะโภหิปาปะโก

ผู้ประทุษร้ายมิตรเป็นคนเลวแท้

สพพตฺถ ปูชิโต โหติ โย มิตฺตานํ น ทุพฺภติ

สะพะพัดถะปูชิโตโหติโยมิดตานังนะทุบพะติ

ผู้ไม่ประทุษร้ายมิตร ย่อมมีผู้บูชาในที่ทั้งปวง

สหาโย อตฺถชาตสฺส โหติ มิตฺตํ ปุนปฺปุนํ

สะหาโยอัดถะชาตัดสะโหติมิดตังปุนับปุนัง

สหายเป็นมิตรของผู้มีความต้องการเกิดขึ้นเนือง ๆ

มาตา มิตฺตํ สเก ฆเร

มาตามิดตังสะเกฆะเร

มารดาเป็นมิตรในเรือนของตน

สจฺ จํ เว อมตา วาจา

สัจจังเวอะมะตาวาจา

คำสัตย์แลเป็นวาจาไม่ตาย

วิจินาติ มุเขน โส กลี กลินา เตน สุขํ น วินทติ

วิจินาติมุเขนโสกะลีกะลินาเตนะสุขังนะวินะทะติ

ผู้นั้นย่อมเก็บโทษด้วยปาก เขาไม่ได้สุขเพราะโทษนั้น

โย นินฺทิยํ ปสํสติ ตํ วา นินฺทติ โย ปสํสิโย

โยนินทิยังปะสังสะติตังวานินทะติโยปะสังสิโย

ผู้ใดสรรเสริญคนควรติ หรือติคนที่ควรสรรเสริญ

นาติเวลํ ปภาเสยฺย นตุณหี สพฺพทา สิยา อวิกิณฺ มิตํ วาจํ ปตฺเตกาเล อุทีริเย

นาติเวลังปะภาเสยยะนะตุนะหีสับพะทาสิยาอะวิกินมิตังวาจังปัดเตกาเลอุทีริเย

ไม่ควรูดจนเกินกาล ไม่ควรนิ่งเสมอไป เมื่อถึงเวลาก็ควรพูดพอประมาณ ไม่ฟั่นเฝือ

ตเมว วาจํ ภาเสยฺย ยายตฺตานํ น ตาปเย

ตะเมวะวาจังภาเสยยายัดตานังนะตาปะเย

ควรกล่าวแต่วาจาที่ไม่ยังตนให้เดือดร้อน

สํโวหาเรน โสเจยฺยํ เวทิตพฺพํ

สังโวหาเรนะโสเจยยังเวทิตับพัง

ความสะอาดพึงรู้ได้ด้วยถ้อยคำ

ทุฏฺฐสฺส ผรุสา วาจา

ทุดทะสะผะรุสาวาจา

คนโกรธมีวาจาหยาบ

มุตฺวา ตปฺปติ ปาปิกํ

มุดวาตับปะติปาปิกัง

คนเปล่งวาจาชั่วย่อมเดือดร้อน

หทยสฺส สทิสี วาจา

หะทะยัดสะสะทิสีวาจา

วาจาเช่นเดียวกับใจ

โมกฺโข กลฺยาณิยา สาธุ

โมกะโขกันละยานิยาสาธุ

เปล่งวาจางามยังประโยชน์ให้สำเร็จ

อารทฺธวิริโย ปหิตตฺโต โอฆํ ตรติ ทุตฺตรํ

อารัดทะวิริโยปะหิดตะโตโอฆังตะระติทุดตะรัง

ปรารภความเพียรตั้งตนไว้ในกาลทุกเมื่อ ย่อมข้ามโอฆะที่ข้ามได้ยาก

สพฺพทา สีลสมฺปนฺโน ปญฺญวา สุสมาหิโต

สับพะทาสีละสัมปันโนปัญยะวาสุสะมาหิโต

ผู้ถึงพร้อมด้วยศีล มีปัญญา มีใจมั่นคงดีแล้ว

อารทฺธวิริยา โหถ เอสา พุทธานุสาสนี

อารัดทะวิริยาโหถะเอสาพุดทานุสาสะนี

แล้วปรารภความเพียรเถิด นี้เป็นพุทธานุศาสนี

โกสชฺชํ ภยโต ทิสฺวา วิริยารมฺภญฺจ เขมโต

โกสัดชังภะยะโตทิดวาวิริยารัมภะจะเขมะโต

ท่านทั้งหลายจงเห็นความเกียจคร้านเป็นภัย

เอกาหํ ชีวิตํ เสยฺโย วิริยํ อารภโต ทฬฺหํ

เอกาหังชีวิตังเสยโยวิริยังอาระภะโตทับหัง

ส่วนผู้ปรารภความเพียรมั่นคง มีชีวิตอยู่เพียงวันเดียวก็ประเสริฐกว่า

โย จ วสฺสสตํ ชีเว กุสีโต หีนวีริโย

โยจะวัดสะตังชีเวกุสีโตหีนะวีริโย

ผู้เกียจคร้าน มีความเพียรเลว พึงเป็นอยู่ตั้งร้อยปี

สมํ กปฺเปติ ชีวิตํ สมภตํ อนุรกฺขติ

สัมกับเปติชีวิตังสมภะตังอะนุรักขะติ

เข้าใจเลี้ยงชีพพอสมควร จึงรักษาทรัพย์ที่หามาได้

อฏฺฐาตา กมฺมเธยฺเยสุ อบฺปมตฺโต วิธานวา

อุดฐาตากัมมะเธยเยสุอับปะมัดโตวิธานะวา

ผู้ขยันในหน้าที่การงาน ไม่ประมาท

สมุฏฺฐาเปติ อตฺตานํ อณุอคคึว สนฺธมํ

สะมุดฐาเปติอัดตานังอะนุอะคะคึวะสันทะมัง

เหมือนคนก่อไฟน้อยขึ้นฉะนั้น

อปฺปเกนปิ เมธาวี ปาภเฏน วิจกฺขโณ

อับปะเกนปิปาภะเฏนวิจักขะโน

ผู้มีปัญญาเฉลียวฉลาดย่อมตั้งตนได้ด้วยต้นทุนแม้น้อย

หิยฺโยติ หิยฺยติ โปโส ปเรติ ปริหายติ

หิยุโยติหิยะติโปโสปะเรติปะริหายะติ

คนที่ผลัดวันประกันพรุ่งย่อมเสื่อม ยิ่งว่ามะรืนนี้ยิ่งเสื่อม

น นิพฺพินฺทิยการิสฺส สมฺมทตฺโถ วิปจฺจติ

นะนิบพินทิยะการิสะสัมมะทัดโถวิปักจะติ

ประโยชน์ย่อมไม่สำเร็จโดยชอบแก่ผู้ทำโดยเบื่อหน่าย

ปฏิรูปการี ธุรวา อุฏฺฐาตา วินฺทเต ธนํ

ปะติรูปการีทุระวาอุดทาตาวินทะเตทะนัง

คนมีธุระหมั่นทำการงานให้เหมาะเจาะ ย่อมหาทรัพย์ได้

วิริเยน ทุกฺขมจฺเจติ

วิริเยนทุขะมักเจติ

คนล่วงทุกข์ได้เพราะความเพียร

กาลาคตญฺจ น หาเปติ อตฺถํ

กาลาคะตันจะนะหาเปติอัดถัง

คนขยันย่อมไม่พร่าประโยชน์ชั่วตามกาล

สีลํ วิเลปนํ เสฏฺฐํ เยน วาติ ทิโส ทิสํ

สีลังวเลปะนังเสดฐังเยนวาติทิโสทิสัง

ศีลเป็นเครื่องลูบไล้อันประเสริฐสุด เพราะศีล (มีกลิ่น) ขจรไปทั่วทุกทิศ

สีลํ เสตุ มเหสกฺโข สีลํ คนฺโธ อนุตฺตโร

สีลังเสตุมะเหสักโขสีลังคันโธอะนุตะโร

ศีลเป็นสะพานอันสำคัญ ศีลเป็นกลิ่นที่ไม่มีกลิ่นอื่นยิ่งกว่า

สีลํ อาภรณํ เสฏฺฐํ สีลํ กวจมพฺภุตํ

สีลังอาภรณังเสดฐังสีลังกะวะจะมัดภุตัง

ศีลเป็นเครื่องประดับอย่างประเสริฐสุด ศีลเป็นเกราะอย่างอัศจรรย์

สีลํ พลํ อปฺปฏิมํ สีลํ อาวุธมุตฺตมํ

สัลังพะลังอับปะติมังสีลังอาวุธมุดตะมัง

ศีลเป็นกำลังไม่มีที่เปรียบ ศีลเป็นอาวุธสูงสุด

ทุสฺสีโล ปน มิตฺเตหิ ธํสเต ปาปมาจรํ

ทุดสีโลปะนะมิดเตหิมัสเตปาปะมาจะรัง

ส่วนผู้ไม่มีศีล ประพฤติชั่ว ย่อมแตกจากมิตร

สีลวา หิ พหู มิตฺเต สญฺญเมนาธิคจฺฉติ

สีละวาหิพะหูมิดเตสัดยะเมนาทิคจันติ

ผู้มีศีลย่อมได้มิตรยากด้วยความสำรวม

ปสํสํ วิตฺติลาภญฺจ เปจฺจ สคฺเค ปโมทนํ

ปะสังสังวิดติลาภัดจะเปจะสัคเคปะโมทะนัง

ความได้ทรัพย์ และความละไปบันเทิงในสวรรค์ ก็พึงรักษาศีล

สีลํ รกฺเขยฺย เมธาว ปตฺถยาโน ตโย สุเข

สีลังรักเขยยะเมทาวะปัดถะยาโนตะโยสุเข

ผู้มีปัญญาเมื่อปรารถนาสุขสามอย่าง คือความสรรเสริญ

สพฺพตฺถ สุมโน ธีโร สีเลสุ สุสมาหิโต

สับพัดทะสุมะโนทีโรสีเลสุสุสะมาหิโต

จะไปแล้วย่อมดีใจในสวรรค์ ชื่อว่าย่อมดีใจในที่ทั้งปวง

อิเธว กิตฺตึ ลภติ เปจฺจ สคฺเค จ สุมโน

อิเทวะกิดติละภะติเปจะสัคเคจะสุมะโน

ผู้มีปรีชามั่นคงดีแล้วในศีล ย่อมได้รับชื่อเสียงในโลกนี้

วณฺณํ กิตฺตึ ปสํสญฺจ สทา ลภติ สีลวา

วันนังกิดตึปะสังสะจะสะทาละภะติสีละวา

ส่วนผู้มีศีลย่อมได้รับชื่อเสียงและความยกย่องสรรเสริญทุกเมื่อ

อวณฺณญฺจ อกิตฺติญฺจ ทุสฺสีโล ลภเต นโร

อะวันนะจะอะกิดติจะทุดสีโลละภะเตนะโร

คนผู้ทุศีลย่อมได้รับความติเตียน และความเสียชื่อเสียง

ปมุขํ สพฺพธมฺมานํ ตสฺมา สีลํ วิโสธเย

ปะมุขังสับพะทัมมานังตัดสะมาสีลังวิโสธะเย

เป็นประมุขของธรรมทั้งปวง เพราะฉะนั้นควรชำระศีลให้บริสุทธิ์

อาทิ สีลํ ปติฏฺฐา จ กลฺยาณานญฺจ มาตุกํ

อาทิสีลังปะติดฐาจะกัลยานานัดจะมาตุกัง

ศีลเป็นที่พึ่งเบื้องต้น เป็นมารดาของกัลยาณธรรมทั้งหลาย

สีลํ รกฺเขยฺย เมธาวี

สีลังรักเขยยะเมทาวี

ปราชญ์พึงรักษาศีล

สาธุ สพฺพตฺถ สํวโร

สาธุสับพัดถะสังวะโร

ความสำรวมใในที่ทั้งปวงเป็นดี

สํวาเสน สีลํ เวทิตพฺพํ

สังวาเสนสีลังเวทิตับพัง

ศีลพึงรู้ได้เพราะอยู่ร่วมกัน

สีลํ กิเรว กลฺยาณํ

สีลังกิเรวะกัลยาณัง

ท่านว่าศีลนั้นเทียวเป็นความดี

สฺขํ ยาว ชรา สีลํ

สุขังยาวะชะราสีลัง

ศีลนำสุขมาให้ตราบเท่าชรา