ในกาลนั้นพระบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้า เสด็จประทับ ณ โฆสิตาราม เมืองโกสัมพี แคว้นวังสะ ในครั้งนั้นเหล่าภิกษุทั้งหลายที่เป็นผู้ว่ายากสอนยาก มักทะเลาะวิวาทกันอยู่เสมอ ไม่ยอมอยู่ในโอวาท พระพุทธองค์ห้ามปรามตักเตือนไม่ยอมเชื่อฟัง พระบรมศาสดาจึงเสด็จไปเอกจาริกวัตร คือ เสด็จไปเพียงลำพังพระองค์เดียวและได้ประทับ ณ ร่มไม้สาละ ในป่ารักขิตวัน

ในครั้งนั้น ยังมีพญาช้างเชือกหนึ่งนามว่า ปาลิไลยกะ เกิดเบื่อหน่ายความวุ่นวายของบรรดาบริวารจึงปลีกตัวออกมาตามลำพัง ครั้นได้พบพระบรมศาสดาบังเกิดความเลื่อมใส ถวายตัวอุปัฏฐากคอยหาน้ำ และภัตตาหารมาถวาย ทั้งยังใช้กิ่งไม้คอยปัดกวาดบริเวณและคอยพิทักษ์ความปลอดภัยมิให้สัตว์ร้ายมากล้ำกราย โดยมีพญาลิงเป็นผู้ช่วยหารรวงผึ้งมาถวาย

เมื่อมหาชนในเมืองโกสัมพีทราบว่าบัดนี้พระบรมศาสนามิได้อยู่ในโฆสิตารามเพราะเบื่อหน่ายเหล่าภิกษุที่ไม่อยู่ในโอวาท จึงพากันงดการทำบุญถวายอาหารบิณฑบาต เหล่าภิกษุสงฆ์จึงได้รับความอดอยากและสำนึกตัว แต่เป็นฤดูเข้าพรรษาจึงไม่อาจติดตามหาพระบรมศาสดาได้ ต้องทนอยู่ด้วยใจอันเป็นทุกข์

ส่วนทางเมืองสาวัตถี แคว้นโกศล ท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี และนางวิสาขามหาอุบาสิกา พร้อมทั้งเหล่าเศรษฐีตระกูลใหญ่ ได้พร้อมใจกันส่งหนังสือถวายพระอานนท์เถระพุทธอุปัฏฐาก เพื่อให้เชิญเสด็จพระบรมศาสดามาประทับ ณ พระเชตวันมหาวิหาร เพื่อพวกตนจะได้ถวายอาหารบิณฑบาตและฟังธรรม ครั้นออกพรรษาแล้วพระอานนท์พร้อมเหล่าภิกษุจำนวน  ๕๐๐  รูป ที่ปรารถนาจะฟังธรรมจากพระบรมศาสดาจึงเดินทางสู่ป่ารักขิตวัน พญาช้างปาลิไลยกะเห็นพระอานนท์ครั้งแรกไม่ยอมให้เข้าเฝ้า พระพุทธองค์ต้องทรงชี้แจงว่าเป็นพุทธอุปัฏฐากพญาช้างจึงยินยอม พระบรมศาสดาสั่งให้พระอานนท์นำพระภิกษุที่คอยอยู่ข้างนอกมาเข้าเฝ้าเพื่อฟังพระธรรมเทศนายังผลให้ภิกษุทั้ง  ๕๐๐  รูป บรรลุพระอรหันต์ เมื่อพระอานนท์เชิญพระพุทธองค์เสด็จสู่พระเชตวันมหาวิหาร พญาช้างไม่อาจขัดขืนก็เสียใจล้มลงขาดใจ ด้วยบุญกุศลจึงไปบังเกิดในสวรรค์ มีนามว่า “ปาลิไลยกะเทพบุตร”

ฝ่ายภิกษุผู้ว่ายากสอนยาก ครั้นทราบว่าบัดนี้พระบรมศาสดาเสด็จมาประทับอยู่ ณ พระเชตวันมหาวิหาร เมืองสาวัตถี จึงรีบเดินทางจากเมืองโกสัมพีมาเข้าเฝ้าเพื่อแสดงความสำนึกผิด ครั้นได้รับการอภัยจากพระพุทธองค์และทรงแสดงธรรมโปรดภิกษุทั้งหลายที่ประชุมกันอยู่ ณ ที่นั้นก็ได้อริยผลเป็นอันมาก

ในกาลนั้นพระบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้า เสด็จประทับอยู่ ณ พระเชตวันมหาวิหาร ในพระนครสาวัตถี แคว้นโกศล อันมีพระเจ้าปเสนทิโกศลเป็นกษัตริย์ผู้ปกครอง ในครั้งนั้นยังมี อสุรินทราหูผู้เป็นอุปราช ผู้สำเร็จราชการของท้าวเวปจิตติอสุรบดินทร์ ผู้ครองอสูรพิภพ เมื่อได้สดับพระเกียรติคุณของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจากสำนักเทพยดาทั้งหลายว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น เป็นพระอรหันต์ผู้ตรัสรู้เองโดยชอบ สมบูรณ์ด้วยวิชชาและจรณะ ทรงรู้แจ้งโลกมีพระเมตตาอนุเคราะห์ธรรมแก่เวไนยสัตว์ คือสัตว์ที่พึงอบรมสั่งสอนได้

เมื่อได้ฟังกิตติศัพท์ของพระบรมศาสดา อสุรินทราหูมีความประสงค์จะไปเฝ้าเพื่อฟังธรรมบ้าง แต่กลับคิดไปเองว่าพระผู้มีพระภาคเป็นมนุษย์มีพระวรกายเล็ก ตนเป็นผู้มีร่างกายยิ่งใหญ่ หากไปเฝ้าก็จะต้องก้มลงมองด้วยความลำบาก และอสุรินทราหูนั้นไม่เคยคิดก้มหัวให้แก่ผู้ใด ดังนั้นจึงไม่ยอมไปเฝ้าพระพุทธองค์เพื่อฟังธรรม แต่ครั้นเห็นเหล่าเทพยดาและพรหมทั้งหลายเหาะไปเฝ้าพระบรมศาสดาคราวละมาก ๆ ไม่อาจห้ามใจได้ วันหนึ่งจึงเหาะตามเทพยดาเหล่านั้นไป

พระพุทธองค์ทรงทราบด้วยพระอนาคตังสญาณ คือญาณที่สามารถหยั่งรู้เหตุการณ์ล่วงหน้าได้ จึงมีรับสั่งให้พระอานนท์พุทธอุปัฏฐากไปจัดสถานที่รองรับบริเวณพระคันธกุฎีโดยให้พระอานนท์ลาดบรรจถรณ์ คือปูที่นอน ไว้ ณ สถานที่แห่งนั้น พระบรมศาสดาทรงแสดงปาฏิหาริย์นิรมิตพระวรกายให้ใหญ่กว่าขุนเขาเสด็จไปสีหไสยาสน์ คือนอนอย่างราชสีห์ ได้แก่การนอนตะแคงข้างขวา เป็นการนอนอย่างมีสติของผู้มีกิเลสเบาบาง พระเศียรหนุนภูเขาต่างพระเขนย แม้พระบาททั้งสองข้างที่วางทับซ้อนกันอยู่ก็ยังสูงใหญ่กว่าอสุรินทราหูซึ่งเห็นพุทธปาฏิหาริย์ในครั้งนั้น ปรากฏแก่สายตาเพียงผู้เดียว แทนที่จะก้มลงมองดูพระพุทธองค์ อสุรินทราหูกลับต้องแหงนหน้าคอตั้งบ่าเพื่อชมพระพุทธลักษณะอันงดงามของพระมหาบุรุษตั้งแต่พระบาทจนถึงพระพักตร์ ทำให้เกิดความปิติปลาบปลื้ม

พระบรมศาสดาได้แสดงปาฏิหาริย์พาอสุรินทราหูขึ้นไป ณ พรหมโลก บรรดาพรหมทั้งหลายที่พากันมาเข้าเฝ้า ล้วนมีร่างกายเล็กกว่าพระพุทธองค์ และต่างพากันเบิ่งตามองอสุรินทราหูเหมือนประหนึ่งมนุษย์จ้องมองมดปลวกตัวเล็ก ๆ แล้วกราบทูลถามว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญได้พาตัวอะไรมาด้วยหรือพระเจ้าข้า” อสุรินทราหูบังเกิดความกลัวต้องหลบอยู่หลังพระบรมศาสดา นับตั้งแต่นั้นมาก็ลดมานะทิฏฐิเลิกหลงทะนงอวดตัว หลังจากได้ฟังพระธรรมเทศนาจึงเกิดความเลื่อมใสในพระพุทธศาสนา ถือพระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์ เป็นสรณะ ไปตลอดชีวิต แล้วจึงกราบทูลลากลับไปยังพิภพของตน

ในกาลนั้นพระบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้า เสด็จประทับ ณ พระเชตวันมหาวิหาร ในพระนครสาวัตถี แคว้นโกศล อันมีพระเจ้าปเสนทิโกศลเป็นกษัตริย์ผู้ปกครอง ในครั้งนั้นยังมีกษัตริย์ผู้ครองอาฬวนคร ทรงพระนามว่าพระเจ้าอาฬวี พระองค์ทรงเป็นนักนิยมไพรถือการล่าสัตว์ป่าเป็นกิจวัตร วันหนึ่งทรงขับม้าพระที่นั่งไล่ตามกวางไปตามลำพังพระองค์เดียว แม้ม้าทรงจะวิ่งจนหมดกำลังพระองค์ยังเสด็จลงจากหลังม้าวิ่งไล่ตามกวางไปจนเกิดพลัดหลงกับกองทหาร พระองค์จึงเสด็จเข้าไปนั่งพักใต้ร่มไทรอันขึ้นอยู่ในเขตหวงห้ามของ อาฬวกยักษ์ ผู้ซึ่งได้รับประทานพรจากพระอิศวรว่าให้จับคนและสัตว์ที่พลัดเข้ามาในเขตร่มไทรนี้กินเป็นอาหารได้

พระเจ้าอาฬวีมีพระประสงค์จะรักษาพระชนม์ชีพไว้ จึงทรงขอผ่อนผันว่าหากยอมปล่อยพระองค์เมื่อกลับถึงพระนครจะส่งคนมาให้กินเป็นอาหารวันละ  ๑  คน ทุกวัน อาฬวกยักษ์ตกลงยินยอม แต่เตือนว่าให้รักษาสัญญา เมื่อพระเจ้าอาฬวีกลับถึงพระนครจึงรีบเรียกประชุมเหล่าเสนาอำมาตย์และในที่สุดมีมติว่าให้ส่งนักโทษไปให้อาฬวกยักษ์กิน ครั้นนักโทษหมดคุกเหล่าอำมาตย์จึงจับเด็กส่งไป บรรดาชาวเมืองต่าง ๆ หวาดกลัวพากันอพยพครอบครัวหนีออกจากเมืองไปหมดสิ้น เหล่าอำมาตย์จำต้องจับต้องพระโอรสของพระเจ้าอาฬวีส่งไป

พระพุทธองค์ทรงทราบด้วยพระอนาคตังสญาณ มีพระเมตตาประสงค์จะทรมานอาฬวกยักษ์ให้สิ้นความดุร้าย จึงรีบเสด็จไปประทับ ณ ใต้ร่มไทรในราตรีก่อนวันที่พระโอรสของพระเจ้าอาฬวีจะถูกส่งมาเป็นอาหารยักษ์ ฝ่ายอาฬวกยักษ์เมื่อมาพบพระบรมศาสดาในเขตของตนก็บังเกิดความโกรธด้วยมานะทิฏฐิ ซัดอาวุธ ออกไปหมายทำร้าย แต่อาวุธทุกชนิดกลับกลายเป็นเครื่องสักการะบูชาพระบรมศาสดาด้วยพุทธานุภาพ พญายักษ์เห็นว่าตนไม่อาจทำร้ายพระพุทธองค์ด้วยฤทธิ์ได้ จึงวิงวอนขอให้เสด็จออกไปจากเขตปกครองของตน พระบรมศาสดาก็กระทำตามความประสงค์ด้วยการใช้ความอ่อนน้อมเอาชนะความแข็งกระด้าง จะให้เสด็จลุกขึ้น เสด็จออกไป เสด็จเข้ามา หรือเสด็จประทับ ณ สถานที่แห่งใด พระองค์มิได้ทรงขัดคำของพวกอาฬวกยักษ์  จนพญายักษ์สำนึกตัวทูลถามปัญหา พระพุทธองค์ทรงตอบปัญหาและแสดงธรรมโปรด ยังผลให้อาฬวกยักษ์คลายจากมานะทิฏฐิ พิจารณาธรรมจนได้บรรลุโสดาปัตติผล ตั้งตนมั่นอยู่ในอริยธรรม

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทรมานอาฬวกยักษ์อยู่ตลอดราตรีจนถึงรุ่งเช้า เมื่อเหล่าราชบุรุษนำพระโอรสของพระเจ้าอาฬวีมาส่งมอบให้ พญายักษ์จึงถวายพระโอรสแด่พระพุทธองค์และให้ปฏิญาณว่าได้เว้นขาดจากการล่วงละเมิดเบญจศีลโดยสิ้นเชิงแล้ว พระบรมศาสดาตรัสอนุโมทนาแล้วทรงอวยพรแก่พระราชกุมารและให้เหล่าเสนาอำมาตย์นำพระโอรสไปถวายคืนพระเจ้าอาฬวี

ชาวเมืองทั้งหลายเมื่อทราบข่าวต่างบังเกิดความยินดี พากันพนมมือแซ่ซ้องสาธุการ แล้วจัดเครื่องสักการะต่าง ๆ เพื่อนำไปบูชาพระบรมศาสดา ซึ่งในเวลานั้นพระพุทธองค์ได้นำอาฬวกยักษ์มาสู่นครอาฬวี เมื่อได้พบกัน ณ สถานที่ครึ่งทางสัญจร ชาวเมืองอันมีพระเจ้าอาฬวีเป็นประมุขต่างน้อมนำเครื่องสักการะถวายอภิวาทแด่พระบรมศาสดาพร้อมฟังพระธรรมเทศนา ยังผลให้ชาวเมืองยึดมั่นในเบญจธรรมมีความเมตตาปราณีอนุเคราะห์ซึ่งกันและกัน อาฬวกยักษ์ได้รับการยกย่องให้เป็นเทพารักษ์มีหน้าที่รักษาพระนครอาฬวีให้สงบร่มเย็นนับแต่นั้นมา

ในกาลนั้นพระบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้า เสด็จประทับที่ป่าสุภวัน ในครั้งนั้นพระพุทธองค์ทรงทราบปริวิตกของท้าวพกาพรหม ผู้ที่กำลังหลงในห้วงแห่งสัสสตทิฏฐิ คือ มีความเห็นว่าสรรพสิ่งทั้งหลายในโลกนี้ล้วนเป็นของเที่ยงแท้ไม่แปรผัน จะสุขทุกข์อย่างไรก็เป็นไปตามนั้น หาใช่ผลแห่งการสร้างบาปสร้างบุญหรือเกิดจากผลแห่งกรรมของตนแต่อย่างใด อันเป็นความคิดที่ผิดหลักธรรมคำสั่งสอนของพระพุทธศาสนาซึ่งสอนว่าการประกอบกรรมดีหรือกรรมชั่ว ผลกรรมนั้นย่อมส่งผลให้สุขทุกข์สนองตามโอกาส ฯลฯ

พระพุทธองค์ทรงมีพระเมตตาปรารถนาจะแสดงธรรมวิโมกข์ประทานสงเคราะห์พกาพรหมให้มีความเห็นที่ถูกต้อง จึงแสดงปาฏิหาริย์เสด็จพระพุทธลีลาไปสู่วิมานสถานอันเป็นที่อยู่ของพกาพรหม ในครั้งนั้นพกาพรหมให้การต้อนรับด้วยความยินดี กราบบังคมทูลให้เสด็จประทับ ณ พระแท่นอันวิจิตรตระการ แต่ยังคงยืนยันความคิดของตนว่าถูกต้อง คือสิ่งใด ๆ ในโลกนี้ล้วนเกิดจากอำนาจแห่งมหาพรหมเป็นผู้เสกสร้างขึ้นมาทั้งสิ้น แม้ผืนดิน แผ่นฟ้า ดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ หรือดวงดาว ไม่มีสิ่งใดในจักรวาลนี้ที่มหาพรหมจะไม่ล่วงรู้หรือซ่อนเร้นไปได้

พระบรมศาสดาจึงให้ลองแสดงฤทธิ์โดยนิรมิตกายให้อันตรธานหายไปซุกซ่อนอยู่ ณ สถานที่ซึ่งพระพุทธองค์จะมิอาจเห็นด้วยญาณได้ มหาพรหมประสงค์จะอวดฤทธิ์ของตนอยู่แล้วจึงรับคำ แต่ไม่ว่าจะแสดงอานุภาพกำบังกายไปซุกซ่อนอยู่ที่ไหนก็ตาม พระผู้มีพระภาคก็สามารถทราบได้หมดสิ้น แม้จะนิรมิตกายให้ละเอียดไปซ่อนเร้นในเม็ดทรายใต้ท้องทะเลลึกก็ไม่อาจหลบพ้นกำลังพระปัญญาญาณแห่งพระศาสดา ถึงกระนั้นก็ยังไม่ยอมสิ้นฤทธิ์กลับทูลอาราธนาให้พระพุทธองค์แสดงปาฏิหาริย์อันตรธานหายไปจนตนเองไม่อาจค้นหาได้พบ จึงจะยอมสรรเสริญและนับถือว่าพระศาสดาคือพระสัพพัญญูผู้หยั่งรู้ยิ่งกว่าตน

ในครั้งนั้นพกาพรหมใช้กำลังทิพยาจักษุและทิพยปัญญาสอดส่องค้นหาตลอดโลกธาตุทั้งจักรวาลก็ค้นหาไม่พบจึงยอมพ่ายแพ้ พระบรมศาสดาจึงตรัสว่าทรงกำลังเดินจงกรมอยู่บนเศียรของท่านอยู่  แล้วแสดงพระกายให้ปรากฏ บรรดาพรหมทั้งหลายที่ชุมนุมอยู่ ณ ที่นั้นจึงยอมประนมกรถวายนมัสการชื่นชมในอิทธิปาฏิหาริย์ที่สูงกว่าเทพยดาและพรหมทั้งหลาย ยังผลให้พวกพรหมบรรลุโสดาปัตติผล กราบนอบน้อมกล่าวสรรเสริญพระรัตนตรัยละเลิกจากมิจฉาทิฏฐิอันเคยหลงยึดติดมาแต่กาลก่อน