ประสูติ

พญามารขัดขวาง

เมื่อเสด็จออกพ้นเขตนครกบิลพัสดุ์แล้ว พญาวัสวดีมาร ได้เหาะมาขวางหน้าทูลทัดทานว่า


“อีก ๗ วัน สมบัติพระเจ้าจักรพรรดิราชก็จะมาถึงพระองค์แล้ว

...

ทรงตัดพระเมาลีเปล่งพระวาจาอธิฐานเพศบรรพชิต

เมื่อทราบว่าพ้นเขตกบิลพัสดุ์แล้ว จึงเสด็จลงจากหลังอัศวราชประทับเหนือหาดทรายขาวสะอาด ทรงรับสั่งแก่นายฉันนะว่า

ภัตตาหารปฐมบิณฑบาตรครั้งแรก

ซึ่งหลังจากที่นายฉันทะเดินทางกลับกรุงกบิลพัสดุ์แล้วพระองค์ได้เสด็จไปเสวยสุข ณ ป่าไม้มะม่วงอันมีนามว่า อนุปิอัมพวันโดยเว้นจาการเสวยพระกระยาหารเป็นเวลา ๗ วัน ด้วยอิ่มในบรรพชาสุข

...

ความปรารถนาของพระเจ้าพิมพิสาร

พระเจ้าพิมพิสาร คือกษัตริย์ผู้ครองนครราชคฤห์แห่งแคว้นมคธ สมัยยังทรงเป็นราชกุมาร ทรงเป็นอทิฏฐสหาย คือสหายที่ไม่เคยพบเห็นกัน กับเจ้าชายสิทธัตถะ และพระองค์ทรงได้ พระนางเวเทหิ

...

ทรงแสวงหาหนทางตรัสรู้

พระบรมโพธิสัตว์มหาบุรุษได้เสด็จจาริกไปสู่สำนัก “อาฬารดาบสกาลามโคตร” ทรงไต่ถามเล่าเรียนในอนุบุพพวิหารสมาบัติ จนสำเร็จสมาบัติทั้ง ๗ คือ รูปฌาน ๔ อรูปฌาน ๓

...

ทรงบำเพ็ญทุกรกิริยา

พระบรมโพธิสัตว์มหาบุรุษต้องการแสวงหาหนทางตรัสรู้ ในลำดับแรกจึงทรงกระทำตามคตินิยมของพวกนักบวชในสมัยนั้นโดยการทรมานเป็น ๓ วาระ คือ

มัชฌิมาปฏิปทา ทางสายกลาง

ครั้นฟื้นคืนสติ พระบรมโพธิสัตว์มหาบุรุษทรงพิจารณาในปฏิปทา คือ การประพฤติ หรือทางดำเนิน ในทุกรกิริยาที่ได้กระทำมาแล้วว่า

...

ปัญจมหาสุบินนิมิต ๕ ประการ

หลังจากที่พระบรมโพธิสัตว์มหาบุรุษ ทรงเห็นว่าการแสวงหาหนทางตรัสรู้ ๒ ทางแรกนั้น คือ การศึกษาเรียนรู้จากสำนักอาฬารดาบส กาลามโคตร กับอุทกดาบส รามบุตร และ การกระทำทุกรกิริยา มิใช่หนทางแห่งพระโพธิญาณ

...

ความปรารถนาของนางสุชาดา

ณ หมู่บ้านอันตั้งอยู่ในตำบลอุรุเวลาเสนานิคม ยังมีธิดาของเศรษฐีผู้หนี่งนามว่า สุชาดาในวัยสาวนางเคยอธิษฐานต่อเทวดาอันสิงสถิตอยู่ ณ ต้นไทรใหญ่ต้นหนึ่งว่า


...

นางสุชาดาถวายข้าวมธุปายาส

ครั้นถึงเช้าวันเพ็ญวิสาขะ หรือ วันขึ้น ๑๕ ค่ำเดือน ๖ อันเป็นวันครบรอบพระชันษา ๓๕ พรรษาของพระบรมโพธิสัตว์มหาบุรุษ

...

เสี่ยงบารมีลอยถาด

เมื่อเสวยมธุปายาสทั้ง ๔๙ ปั้นแล้ว พระบรมโพธิสัตว์ทรงถือถาดทองเสด็จไปสู่แม่น้ำเนรัญชรา ครั้นถึงหาดทรายชายน้ำพระองค์จึงประทับนั่งคุกพระชานุ คือ นั่งคุกเข่า

...

ถาดทองลงสู่นาคพิภพ

ในบัดนั้นถาดทองก็ได้เลื่อนลอยทวนกระแสชลทีขึ้นไปไกลประมาณ ๘๐ ศอก แล้วจมลงสู่นาคพิภพ กระทบกับถาดอันเป็นพุทธบริโภคแห่งพระพุทธเจ้าทั้ง ๓ ในอดีต

ซึ่งในภัทรกัป คือ กัปอันเจริญ

...

ทรงรับหญ้าคา

พระบรมโพธิสัตว์มหาบุรุษ ทอดพระเนตรเห็นถาดทองลอยทวนกระแสชลเป็นนิมิตเหมือนดังอธิษฐานจึงทรงโสมนัส เสด็จสู่ร่มสาลพฤกษ์ ต้นสาละหรือต้นรัง อันร่มรื่น

...

ทรงผจญพญามารวัสวดี

เมื่อเหล่าเทพยดา พระอินทร์ พระพรหม ตลอดจนทวยเทพทุกสถานวิมานในจักรวาล ทราบด้วยญาณว่า พระบรมโพธิสัตว์มหาบุรุษทรงอธิษฐานพระหฤทัย ต่างมีความชื่นชมโสมนัส

...