ธรรมศึกษาชั้นตรี

ธรรมศึกษา ชั้นตรี – มิตรแท้ ๔

วิชาธรรม ธรรมศึกษา ชั้นตรี คิหิปฏิบัติ

มิตรแท้ ๔

  1. มิตรมีอุปการะ
  2. มิตรร่วมสุขร่วมทุกข์
  3. มิตรแนะนําประโยชน์
  4. มิตรมีความรักใคร่

อธิบาย

มิตรแท้ คือ มิตรมีใจดี มิตรที่จริงใจมีความสนิทชิดเชื้อเอื้ออาทรต่อกัน นับว่าเป็น กัลยาณมิตร และควรคบค้าสมาคมกับมิตรเหล่านี้ มีอธิบายดังนี้

๑. มิตรมีอุปการะ มีลักษณะ ๔ อย่าง

  1. ป้องกันเพื่อนผู้ประมาทแล้ว
  2. ป้องกันทรัพย์สมบัติของเพื่อนผู้ประมาทแล้ว
  3. เมื่อมีภัย เป็นที่พึ่งพํานักได้
  4. เมื่อมีธุระ ช่วยออกทรัพย์ให้เกินกว่าที่ออกปาก

อธิบาย

มิตรมีอุปการะ คือ มิตรที่คอยช่วยเหลือเกื้อกูลในสถานการณ์ต่างๆ มีลักษณะ ๔ อย่าง คือ

๑) ป้องกันเพื่อนผู้ประมาทแล้ว คือ มิตรมีอุปการะ เมื่อเห็นเพื่อนประมาท เผลอสติ ซึ่งจะก่อให้เกิดภยันตรายอย่างใดอย่างหนึ่ง เช่น เห็นเพื่อนดื่มน้ำเมาแล้วขาดสติ คิดว่าเมื่อเพื่อนเป็นอย่างนี้ใครๆ พึงทําร้ายหรือขโมยทรัพย์สินไป จึงดูแลใกล้ชิด และเมื่อได้สติก็ช่วยตักเตือน เป็นต้น

๒) ป้องกันทรัพย์สมบัติของเพื่อนผู้ประมาทแล้ว คือ คอยป้องกันรักษาทรัพย์สมบัติของเพื่อนผู้พลั้งเผลอ เช่น เพื่อนไปข้างนอก ไม่มีคนเฝ้าบ้าน โจรจะพึงลักของอย่างใดอย่างหนึ่งไป จึงช่วยสอดส่องดูแลป้องกันทรัพย์สมบัติของเพื่อนจากภัยต่างๆ เพราะความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ของเพื่อน เป็นต้น

๓) เมื่อมีภัยเป็นที่พึ่งพํานักได้ คือ เมื่อภัยอย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้น มิตรมีอุปการะกล่าวว่า อย่ากลัวเลย เมื่อสหายเช่นเรายังอยู่ท่านจะกลัวอะไร แล้วขจัดภัยนั้นออกไป เป็นที่พึ่งพํานักได้ หรือ เมื่อเพื่อนมีภยันตรายก็สามารถช่วยระงับได้

๔) เมื่อมีธุระ ช่วยออกทรัพย์ให้เกินกว่าที่ออกปาก คือ เพิ่มทรัพย์ให้มากกว่าที่เพื่อนออกปากขอ เมื่อธุระที่ควรทําเกิดขึ้น มิตรมีอุปการะเห็นสหายมาหาตนแล้วด้วย ต้องการใช้สอยทรัพย์ เพื่อระงับทุกข์ที่เกิดขึ้น ก็ยินดีออกทรัพย์ของตนช่วยเหลือด้วยความจริงใจ

๒. มิตรร่วมสุขร่วมทุกข์ มีลักษณะ ๔ อย่าง

  1. ขยายความลับของตนแก่เพื่อน
  2. ปิดความลับของเพื่อนไม่ให้แพร่งพราย
  3. ไม่ละทิ้งในยามวิบัติ
  4. แม้ชีวิตก็อาจสละแทนได้

อธิบาย

มิตรร่วมสุขร่วมทุกข์ คือ มิตรผู้อยู่ด้วยตลอดไม่ทอดทิ้ง เวลาเพื่อนมีสุขก็สุขด้วย พลอยยินดีด้วย เวลาเพื่อนมีความทุกข์ ก็พลอยทุกข์ด้วย ประหนึ่งว่าทุกข์ของเพื่อนคือทุกข์ของตน มีลักษณะ ๔ อย่าง คือ

๑) ขยายความลับของตนแก่เพื่อน คือ ไม่บอกเรื่องอันควรปกปิด ความลับของตนแก่คนอื่นแล้ว บอกแก่เพื่อนผู้เดียวเท่านั้น

๒) ปิดความลับของเพื่อนไม่ให้แพร่งพราย คือ รักษาความลับที่เพื่อนบอกแก่ตนไว้ โดยไม่บอกแก่คนอื่นให้รู้

๓) ไม่ละทิ้งยามวิบัติ คือ เมื่อภัยหรือความวิบัติเสียหายเกิดขึ้น ย่อมไม่ทอดทิ้งกัน อยู่เคียงข้างเสมอ

๔) แม้ชีวิตก็อาจสละแทนได้ คือ เมื่อเห็นว่าชีวิตเพื่อนมีประโยชน์ต่อส่วนรวม ก็สามารถสละชีวิตของตนแก่เพื่อนได้ เมื่อมีภัยเกิดขึ้นไม่คํานึงถึงชีวิตของตน คํานึงถึงความปลอดภัยของเพื่อนเป็นสําคัญ

๓. มิตรแนะนําประโยชน์ มีลักษณะ ๔ อย่าง

  1. ห้ามไม่ให้ทําความชั่ว
  2. แนะนําให้ตั้งอยู่ในความดี
  3. ให้ฟังสิ่งที่ยังไม่เคยฟัง
  4. บอกทางสวรรค์ให้

อธิบาย

มิตรแนะนําประโยชน์ คือ มิตรผู้คอยแนะนําพร่ำสอนในสิ่งที่เป็นสาระประโยชน์ เป็นไปเพื่อความเจริญก้าวหน้าในการดําเนินชีวิต มีลักษณะ ๔ อย่าง คือ

๑) ห้ามไม่ให้ทําความชั่ว คือ ห้ามปรามเพื่อนจากการทําความชั่ว เช่น ไม่ให้ประพฤติทุจริตผิดศีลธรรม เป็นต้น

๒) แนะนําให้ตั้งอยู่ในความดี คือ แนะนําให้ประกอบความดี เช่น ให้ทาน รักษาศีล เจริญภาวนา เป็นต้น

๓) ให้ฟังในสิ่งที่ยังไม่เคยฟัง คือ ให้ฟังเรื่องที่ดีมีประโยชน์ ละเอียด ทําให้ฉลาด ซึ่งยังไม่เคยฟัง

๔) บอกทางสวรรค์ให้ คือ บอกวิธีปฏิบัติที่เป็นทางนําไปสู่สุคติโลกสวรรค์ เช่น คนที่ให้ทาน รักษาศีล อยู่เสมอ ย่อมเกิดในสวรรค์ เป็นต้น

๔. มิตรมีความรักใคร่ มีลักษณะ ๔ อย่าง

  1. เมื่อทุกข์ ทุกข์ด้วย
  2. เมื่อสุข สุขด้วย
  3. โต้เถียงคนที่พูดติเตียนเพื่อน
  4. รับรองคนที่พูดสรรเสริญเพื่อน

อธิบาย

มิตรมีความรักใคร่ คือ มิตรที่มีน้ำใจไมตรี มีความรักใคร่ปรารถนาดี มีลักษณะ ๔ อย่าง คือ

๑) เมื่อทุกข์ ทุกข์ด้วย คือ เมื่อเห็นหรือได้ยินความสูญเสียบุตรภรรยาหรือบริวารของเพื่อน ก็รู้สึกเศร้าเสียใจไปด้วย โดยเห็นทุกข์ของเพื่อนเหมือนกับทุกข์ของตน

๒) เมื่อสุข สุขด้วย คือ เมื่อได้เห็นหรือได้ยินว่าเพื่อนมีความสุข สมบูรณ์ด้วยโภคสมบัติ หรือได้เป็นใหญ่ ก็พลอยยินดีชื่นชมไปด้วย ประหนึ่งว่าเป็นความสุขของตน

๓) โต้เถียงคนที่พูดติเตียนเพื่อน คือ เมื่อมีคนพูดติเตียนเพื่อนว่า มีรูปชั่วตัวดํา มีชาติตระกูลต่ำ หรือเป็นคนทุศีล ก็ห้ามคนที่กล่าวติเตียนเพื่อนไม่ให้พูดอย่างนั้น

๔) รับรองคนที่สรรเสริญเพื่อน คือ เมื่อมีคนพูดยกย่องเพื่อนว่า มีรูปงาม น่านับถือ มีชาติตระกูลดี เป็นคนดีมีศีลธรรม ก็สนับสนุนคนที่สรรเสริญเพื่อนของตน

มิตรแท้มีลักษณะ ๔ อย่างดังกล่าวมานี้ จัดเป็นกัลยาณมิตร คือมิตรที่ดี ควรคบ เพราะเป็นเหตุแห่งความเจริญรุ่งเรืองในชีวิต บุคคลโดยทั่วไป แม้จะมีเพื่อนหนึ่งคน แต่เป็นเพื่อนดี ย่อมดีกว่ามีเพื่อนเป็นร้อย แต่เป็นเพื่อนร้ายแน่นอน ดั่งเกลือมีดีที่เค็ม เพื่อนมีดีที่คุณ น้ำเค็มกว่าจะมาเป็นเกลือต้องผ่านกรรมวิธี จะมีเพื่อนดี ต้องมีการเลือกคบ เพื่อนดีต้องคอยแบ่งปันช่วยเหลือกัน ปรึกษาหารือกันได้ หรือใครมีปัญหาก็พูดคุยกันได้ ใครเหงาก็เข้าไปอยู่เป็นเพื่อน ใครไม่สบายก็ไปเยี่ยมเยือน คอยถามไถ่ไม่ทอดทิ้งกัน ดังคําประพันธ์ว่า “เห็นกันเมื่อยามป่วยไข้ ให้กันเมื่อยามมีทุกข์ ปลอบปลุกในยามผิดหวัง เป็นพลังในยามอ่อนแอ”

แสดงความคิดเห็น
เว็บไซต์พุทธะ
คำว่า “พุทธะ” นอกจากจะหมายถึง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว ยังหมายถึง การเป็นผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน โดยการปฏิบัติธรรมตามหลักธรรมแห่งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอีกด้วย

แสดงความเห็น