ฉักกะ – หมวด ๖

[๒๖๕] ทิศ ๖

[๒๖๕] ทิศ ๖ (บุคคลประเภทต่างๆ ที่เราต้องเกี่ยวข้องสัมพันธ์ทางสังคมดุจทิศที่อยู่รอบตัว — Disā: directions; quarters)

  1. ๑. ปุรัตถิมทิศ (ทิศเบื้องหน้า คือ ทิศตะวันออก ได้แก่ มารดาบิดา เพราะเป็นผู้มีอุปการะแก่เรามาก่อน — Puratthima-disā: parents as the east or the direction in front)
    1. ก. บุตรธิดาพึงบำรุงมารดาบิดา ผู้เป็นทิศเบื้องหน้า ดังนี้
      1. ๑) ท่านเลี้ยงเรามาแล้ว เลี้ยงท่านตอบ
      2. ๒) ช่วยทำการงานของท่าน
      3. ๓) ดำรงวงศ์สกุล
      4. ๔) ประพฤติตนให้เหมาะสมกับความเป็นทายาท
      5. ๕) เมื่อท่านล่วงลับไปแล้ว ทำบุญอุทิศให้ท่าน
    2. In five ways a child should minister to his parents as the eastern quarter (saying to himself):
      1. a) Having been supported by them, I will support them in my turn.
      2. b) I will do their work for them.
      3. c) I will keep up the honour and the traditions of my family.
      4. d) I will make myself worthy of my heritage.
      5. e) I will make offerings, dedicating merit to them after their death.*
    3. ข. บิดามารดาย่อมอนุเคราะห์บุตรธิดา ดังนี้
      1. ๑) ห้ามปรามจากความชั่ว
      2. ๒) ให้ตั้งอยู่ในความดี
      3. ๓) ให้ศึกษาศิลปวิทยา
      4. ๔) หาคู่ครองที่สมควรให้
      5. ๕) มอบทรัพย์สมบัติให้ในโอกาสอันสมควร
    4. In five ways his parents, thus served as the eastern quarter, show their love for him:
      1. a) They keep him back from evil.
      2. b) They train him in virtue.
      3. c) They have him taught arts and sciences.
      4. d) They arrange for his marriage to a suitable wife.
      5. e) They hand over his inheritance to him in due time.
  2. ๒. ทักษิณทิศ (ทิศเบื้องขวา คือ ทิศใต้ ได้แก่ ครูอาจารย์ เพราะเป็นทักขิไณยบุคคลควรแก่การบูชาคุณ — Dakkhiṇa-disā: teachers as the south or the direction in the right)
    1. ก. ศิษย์พึงบำรุงครูอาจารย์ ผู้เป็นทิศเบื้องขวา ดังนี้
      1. ๑) ลุกต้อนรับ
      2. ๒) เข้าไปหา (เพื่อบำรุง คอยรับใช้ ปรึกษา ซักถาม และรับคำแนะนำเป็นต้น)**
      3. ๓) ใฝ่ใจเรียน (คือ มีใจรัก เรียนด้วยศรัทธา และรู้จักฟังให้เกิดปัญญา)***
      4. ๔) ปรนนิบัติ ช่วยบริการ
      5. ๕) เรียนศิลปวิทยาโดยเคารพ (คือ เอาจริงเอาจัง ถือเป็นกิจสำคัญ)
    2. In five ways a pupil should minister to his teachers as the southern quarter:
      1. a) by rising to receive them.
      2. b) by waiting upon them.
      3. c) by eagerness to learn.
      4. d) by personal service.
      5. e) by attentively learning the arts and sciences.
    3. ข. ครูอาจารย์ย่อมอนุเคราะห์ศิษย์ ดังนี้
      1. ๑) ฝึกฝนแนะนำให้เป็นคนดี
      2. ๒) สอนให้เข้าใจแจ่มแจ้ง
      3. ๓) สอนศิลปวิทยาให้สิ้นเชิง
      4. ๔) ยกย่องให้ปรากฏในหมู่คณะ
      5. ๕) สร้างเครื่องคุ้มภัยในสารทิศ (สอนฝึกให้รู้จักเลี้ยงตัวรักษาตนในอันที่จะดำเนินชีวิตต่อไปด้วยดี รับรองความรู้ความประพฤติให้เป็นที่ยอมรับในการไปประกอบอาชีพเป็นอยู่ได้ด้วยดี)
    4. In five ways his teachers, thus served as the southern quarter, show their love for him:
      1. a) They train him so that he is well-trained.
      2. b) They teach him in such a way that he understands and remembers well what he has been taught.
      3. c) They thoroughly instruct him in the lore of every art.
      4. d) They introduce him to his friends and companions.
      5. e) They provide for his safety and security in every quarter.
  3. ๓. ปัจฉิมทิศ (ทิศเบื้องหลัง คือ ทิศตะวันตก ได้แก่ บุตรภรรยา เพราะมีขึ้นภายหลังและคอยเป็นกำลังสนับสนุนอยู่ข้างหลัง — Pacchima-disā: wife and children as the west or the direction behind)
    1. ก. สามีพึงบำรุงภรรยา ผู้เป็นทิศเบื้องหลัง ดังนี้
      1. ๑) ยกย่องให้เกียรติสมกับฐานะที่เป็นภรรยา
      2. ๒) ไม่ดูหมิ่น
      3. ๓) ไม่นอกใจ
      4. ๔) มอบความเป็นใหญ่ในงานบ้านให้
      5. ๕) หาเครื่องประดับมาให้เป็นของขวัญตามโอกาส
    2. In five ways a husband should serve his wife as the western quarter:
      1. a) by honouring her.
      2. b) by being courteous to her.
      3. c) by being faithful to her.
      4. d) by handing over authority to her.
      5. e) by providing her with ornaments.
    3. ข. ภรรยาย่อมอนุเคราะห์สามี ดังนี้
      1. ๑) จัดงานบ้านให้เรียบร้อย
      2. ๒) สงเคราะห์ญาติมิตรทั้งสองฝ่ายด้วยดี
      3. ๓) ไม่นอกใจ
      4. ๔) รักษาทรัพย์สมบัติที่หามาได้
      5. ๕) ขยันไม่เกียจคร้านในงานทั้งปวง
    4. In five ways his wife, thus served as the western quarter, shows her love for him:
      1. a) The household affairs are to be well managed.
      2. b) She should be hospitable and helpful to friends and relations of both hers and his.
      3. c) She should be faithful to him.
      4. d) She should take care of the goods he brings home.
      5. e) She should be skilful and industrious in all her duties.
  4. ๔. อุตตรทิศ (ทิศเบื้องซ้าย คือ ทิศเหนือ ได้แก่ มิตรสหาย เพราะเป็นผู้ช่วยให้ข้ามพ้นอุปสรรคภัยอันตราย และเป็นกำลังสนับสนุน ให้บรรลุความสำเร็จ — Uttara-disā: friends and companions as the north or the direction in the left)
    1. ก. บุคคลพึงบำรุงมิตรสหาย ผู้เป็นทิศเบื้องซ้าย ดังนี้
      1. ๑) เผื่อแผ่แบ่งปัน
      2. ๒) พูดจามีนํ้าใจ
      3. ๓) ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน
      4. ๔) มีตนเสมอ ร่วมสุขร่วมทุกข์กัน
      5. ๕) ซื่อสัตย์จริงใจต่อกัน
    2. In five ways a clansman should serve his friends and associates as the northern quarter:
      1. a) by generosity.
      2. b) by kind words.
      3. c) by helping them and acting for their welfare.
      4. d) by putting them on equal terms.
      5. e) by being sincere to them.
    3. ข. มิตรสหายย่อมอนุเคราะห์ตอบ ดังนี้
      1. ๑) เมื่อเพื่อนประมาท ช่วยรักษาป้องกัน
      2. ๒) เมื่อเพื่อนประมาท ช่วยรักษาทรัพย์สมบัติของเพื่อน
      3. ๓) ในคราวมีภัย เป็นที่พึ่งได้
      4. ๔) ไม่ละทิ้งในยามทุกข์ยาก
      5. ๕) นับถือตลอดถึงวงศ์ญาติของมิตร
    4. In five ways his friends and associates, thus served as the northern quarter, show their love for him:
      1. a) They protect him when he is careless.
      2. b) They guard his property when he is careless.
      3. c) They are a refuge for him when he is in danger.
      4. d) They do not leave him in his troubles.
      5. e) They show due respect to other members of his family.
  5. ๕. เหฏฐิมทิศ (ทิศเบื้องล่าง ได้แก่ คนรับใช้และคนงาน เพราะเป็นผู้ช่วยทำการงานต่างๆ เป็นฐานกำลังให้ — Heṭṭhima-disā: servants and workmen as the nadir)
    1. ก. นายพึงบำรุงคนรับใช้และคนงาน ผู้เป็นทิศเบื้องล่าง ดังนี้
      1. ๑) จัดการงานให้ทำตามความเหมาะสมกับกำลังความสามารถ
      2. ๒) ให้ค่าจ้างรางวัลสมควรแก่งานและความเป็นอยู่
      3. ๓) จัดสวัสดิการดี มีช่วยรักษาพยาบาลในยามเจ็บไข้ เป็นต้น
      4. ๔) ได้ของแปลกๆ พิเศษมา ก็แบ่งปันให้
      5. ๕) ให้มีวันหยุดและพักผ่อนหย่อนใจตามโอกาสอันควร
    2. In five ways a master should serve his servants and workmen as the lower quarter:
      1. a) by assigning them work according to their strength.
      2. b) by giving them due food and wages.
      3. c) by caring for them in sickness.
      4. d) by sharing with them unusual luxuries.
      5. e) by giving them holidays and leave at suitable time.
    3. ข. คนรับใช้และคนงานย่อมอนุเคราะห์นาย ดังนี้
      1. ๑) เริ่มทำการงานก่อนนาย
      2. ๒) เลิกงานทีหลังนาย
      3. ๓) ถือเอาแต่ของที่นายให้
      4. ๔) ทำการงานให้เรียบร้อยและดียิ่งขึ้น
      5. ๕) นำเกียรติคุณของนายไปเผยแพร่
    4. In five ways his servants and workmen, thus served as the lower quarter, show their love for him:
      1. a) They get up to work before him.
      2. b) They go to rest after him.
      3. c) They take only what is given to them.
      4. d) They do their work well.
      5. e) They spread about his praise and good name.
  6. ๖. อุปริมทิศ (ทิศเบื้องบน ได้แก่ สมณพราหมณ์ คือ พระสงฆ์ เพราะเป็นผู้สูงด้วยคุณธรรมและเป็นผู้นำทางจิตใจ — Uparima-disā: monks as the zenith)
    1. ก. คฤหัสถ์ย่อมบำรุงพระสงฆ์ ผู้เป็นทิศเบื้องบน ดังนี้
      1. ๑) จะทำสิ่งใด ก็ทำด้วยเมตตา
      2. ๒) จะพูดสิ่งใด ก็พูดด้วยเมตตา
      3. ๓) จะคิดสิ่งใด ก็คิดด้วยเมตตา
      4. ๔) ต้อนรับด้วยความเต็มใจ
      5. ๕) อุปถัมภ์ด้วยปัจจัย ๔
    2. In five ways a clansman should serve monks and Brahmins as the upper quarter:
      1. a) by kindly acts.
      2. b) by kindly words.
      3. c) by kindly thoughts.
      4. d) by keeping open house to them.
      5. e) by supplying them with their material needs.
    3. ข. พระสงฆ์ย่อมอนุเคราะห์คฤหัสถ์ ดังนี้
      1. ๑) ห้ามปรามจากความชั่ว
      2. ๒) ให้ตั้งอยู่ในความดี
      3. ๓) อนุเคราะห์ด้วยความปรารถนาดี
      4. ๔) ให้ได้ฟังสิ่งที่ยังไม่เคยฟัง
      5. ๕) ทำสิ่งที่เคยฟังแล้วให้แจ่มแจ้ง
      6. ๖) บอกทางสวรรค์ คือทางชีวิตที่มีความสุขความเจริญให้
    4. In six ways the monks, thus served as the upper quarter, show their love for him:
      1. a) They keep him back from evil.
      2. b) They encourage him to do good.
      3. c) They feel for him with kindly thoughts.
      4. d) They teach him what he has not heard before.
      5. e) They correct and clarify what he has learnt.
      6. f) They show him the way to heaven.

ผู้ปฏิบัติดังกล่าวนี้ชื่อว่า ปกปักรักษาทั่วทุกทิศให้เป็นแดนเกษมสุขปลอดภัย

D.III.189–192.

ที.ปา.๑๑/๑๙๘–๒๐๔/๒๐๒–๒๐๖.


* แปลอีกอย่างว่า “I will grant donations on their behalf.”

** อุปฏฺาน

*** สุสฺสูสา (= ฟังด้วยดี)

แสดงความคิดเห็น
เว็บไซต์พุทธะ
คำว่า “พุทธะ” นอกจากจะหมายถึง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว ยังหมายถึง การเป็นผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน โดยการปฏิบัติธรรมตามหลักธรรมแห่งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอีกด้วย

แสดงความเห็น