ติกะ - หมวด ๓

[๗๖] ไตรลักษณ์

[๗๖] ไตรลักษณ์ (ลักษณะ ๓, อาการที่เป็นเครื่องกำหนดหมาย ๓ อย่าง อันให้รู้ถึงความจริงของสภาวธรรมทั้งหลาย ที่เป็นอย่างนั้นๆ ตามธรรมดาของมัน — Tilakkhaṇa: the Three Characteristics)

  1. อนิจจตา (ความเป็นของไม่เที่ยง — Aniccatā: impermanence; transiency)
  2. ทุกขตา (ความเป็นทุกข์ — Dukkhatā: state of suffering or being oppressed)
  3. อนัตตตา (ความเป็นของไม่ใช่ตน — Anattatā: soullessness; state of being not self)
  • ลักษณะเหล่านี้ มี ๓ อย่าง จึงเรียกว่า ไตรลักษณ์
  • ลักษณะทั้ง ๓ เหล่านี้ มีแก่ธรรมที่เป็นสังขตะคือสังขารทั้งปวง เป็นสามัญเสมอกัน จึงเรียกว่า สามัญลักษณะ หรือ สามัญลักษณ์ (Sāmañña-lakkhaṇa: the Common Characteristics) [ไม่สามัญแก่ธรรมที่เป็นอสังขตะ อันได้แก่วิสังขาร ซึ่งมีเฉพาะลักษณะที่ ๓ คือ อนัตตาอย่างเดียว ไม่มีลักษณะ ๒ อย่างต้น]
  • ลักษณะทั้ง ๓ เหล่านี้ ปรากฏอยู่ตามธรรมดาที่แน่นอน เป็นไปตามกฎธรรมชาติ คือ ธรรมนิยาม
  • คำว่า ไตรลักษณ์ ก็ดี สามัญลักษณ์ ก็ดี เกิดขึ้นในยุคอรรถกถา ส่วนในพระไตรปิฎก พระพุทธเจ้าตรัสแสดงลักษณะ ๓ อย่างนี้ไว้ในหลัก ธรรมนิยาม

ดู [๘๖] ธรรมนิยาม ๓.

S.IV.1; Dh.277–9.

สํ.สฬ.๑๘/๑/๑; ขุ.ธ.๒๕/๓๐/๕๑.

แสดงความคิดเห็น
เว็บไซต์พุทธะ
คำว่า “พุทธะ” นอกจากจะหมายถึง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว ยังหมายถึง การเป็นผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน โดยการปฏิบัติธรรมตามหลักธรรมแห่งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอีกด้วย

แสดงความเห็น