ทุกะ - หมวด ๒

[๔๐] อุปาทารูป หรือ อุปาทายรูป ๒๔

[๔๐] อุปาทารูป หรือ อุปาทายรูป ๒๔ (Upādā-rūpa: derivative materiality)

ก. ปสาทรูป ๕ (รูปที่เป็นประสาทสำหรับรับอารมณ์ — Pasāda-rūpa: sensitive material qualities)

  1. จักขุ (ตา — Cakkhu: the eye)
  2. โสตะ (หู — Sota: the ear)
  3. ฆานะ (จมูก — Ghāna: the nose)
  4. ชิวหา (ลิ้น — Jivhā: the tongue)
  5. กาย (กาย — Kāya: the body)

ข. โคจรรูป หรือ วิสัยรูป ๕ (รูปที่เป็นอารมณ์หรือแดนรับรู้ของอินทรีย์ — Gocara-rūpa or Visaya-rūpa: material qualities of sense-fields)

  1. ๖. รูปะ (รูป — Rūpa: form)
  2. ๗. สัททะ (เสียง — Sadda: sound)
  3. ๘. คันธะ (กลิ่น — Gandha: smell)
  4. ๙. รสะ (รส — Rasa: taste)
  5. ๐. โผฏฐัพพะ (สัมผัสทางกาย — Phoṭṭhabba: tangible objects) ข้อนี้ไม่นับเพราะเป็นอันเดียวกับมหาภูต ๓ คือ ปฐวี เตโช และ วาโย ที่กล่าวแล้วในมหาภูต

ค. ภาวรูป ๒ (รูปที่เป็นภาวะแห่งเพศ — Bhāva-rūpa: material qualities of sex)

  1. ๑๐. อิตถัตตะ, อิตถินทรีย์ (ความเป็นหญิง — Itthatta: femininity)
  2. ๑๑. ปุริสัตตะ, ปุริสินทรีย์ (ความเป็นชาย — Purisatta: masculinity)

ง. หทัยรูป ๑ (รูป คือหทัย — Hadaya-rūpa: physical basis of mind)

  1. ๑๒. หทัยวัตถุ* (ที่ตั้งแห่งใจ, หัวใจ — Hadaya-vatthu: heart-base)

จ. ชีวิตรูป ๑ (รูปที่เป็นชีวิต — Jīvita-rūpa: material quality of life)

  1. ๑๓. ชีวิตินทรีย์ (อินทรีย์คือชีวิต — Jīvitindriya: life-faculty; vitality; vital force)

ฉ. อาหารรูป ๑ (รูปคืออาหาร — Āhāra-rūpa: material quality of nutrition)

  1. ๑๔. กวฬิงการาหาร (อาหารคือคำข้าว, อาหารที่กิน — Kavaḷiṅkārāhāra: edible food; nutriment)

ช. ปริจเฉทรูป ๑ (รูปที่กำหนดเทศะ — Pariccheda-rūpa: material quality of delimitation)

  1. ๑๕. อากาสธาตุ (สภาวะคือช่องว่าง — Ākāsa-dhātu: space-element)

ญ. วิญญัติรูป ๒ (รูปคือการเคลื่อนไหวให้รู้ความหมาย — Viññatti-rūpa: material quality of communication)

  1. ๑๖. กายวิญญัติ (การเคลื่อนไหวให้รู้ความหมายด้วยกาย — Kāya-viññatti: bodily intimation; gesture)
  2. ๑๗. วจีวิญญัติ (การเคลื่อนไหวให้รู้ความหมายด้วยวาจา — Vacī-viññatti: verbal intimation; speech)

ฎ. วิการรูป ๕ (รูปคืออาการที่ดัดแปลงทำให้แปลกให้พิเศษได้ — Vikāra-rūpa: material quality of plasticity or alterability)

  1. ๑๘. [รูปัสสะ] ลหุตา (ความเบา — Lahutā: lightness; agility)
  2. ๑๙. [รูปัสสะ] มุทุตา (ความอ่อนสลวย — Mudutā: pliancy; elasticity; malleability)
  3. ๒๐. [รูปัสสะ] กัมมัญญตา (ความควรแก่การงาน, ใช้การได้ — Kammaññatā: adaptability; wieldiness)
  4. ๐. วิญญัติรูป ๒ ไม่นับเพราะซํ้าในข้อ ญ.

ฏ. ลักขณรูป ๔ (รูปคือลักษณะหรืออาการเป็นเครื่องกำหนด — Lakkhaṇa-rūpa: material quality of salient features)

  1. ๒๑. [รูปัสสะ] อุปจยะ (ความก่อตัวหรือเติบขึ้น — Upacaya: growth; integration)
  2. ๒๒. [รูปัสสะ] สันตติ (ความสืบต่อ — Santati: continuity)
  3. ๒๓. [รูปัสสะ] ชรตา (ความทรุดโทรม — Jaratā: decay)
  4. ๒๔. [รูปัสสะ] อนิจจตา (ความปรวนแปรแตกสลาย — Aniccatā: impermanence)

Dhs.127; Vism.443; Comp.155.

อภิ.สํ.๓๔/๕๐๔/๑๘๕; วิสุทฺธิ.๓/๑๑; สงฺคห.๓๔.


* ข้อนี้ ในพระไตรปิฎก รวมทั้งอภิธรรมปิฎก ไม่มี เว้นแต่ปัฏฐานใช้คำว่า วัตถุ ไม่มี หทัย

แสดงความคิดเห็น
เว็บไซต์พุทธะ
คำว่า “พุทธะ” นอกจากจะหมายถึง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว ยังหมายถึง การเป็นผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน โดยการปฏิบัติธรรมตามหลักธรรมแห่งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอีกด้วย

แสดงความเห็น