อติเรกทสกะ - หมวดเกิน ๑๐

[๓๕๕] เจตสิก ๕๒

[๓๕๕] เจตสิก ๕๒ (ธรรมที่ประกอบกับจิต, สภาวธรรมที่เกิดดับพร้อมกับจิต มีอารมณ์และวัตถุที่อาศัยเดียวกันกับจิต, อาการและคุณสมบัติต่างๆ ของจิต — Cetasika: mental factors; mental concomitants)

  1. ก. อัญญสมานาเจตสิก ๑๓ (เจตสิกที่มีเสมอกันแก่จิตพวกอื่น คือ ประกอบเข้าได้กับจิตทุกฝ่ายทั้งกุศลและอกุศล มิใช่เข้าได้แต่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งพวกเดียว — Aññasamānacetasika: the Common-to-Each-Other; general mental factors)
    1. ๑) สัพพจิตตสาธารณเจตสิก ๗ (เจตสิกที่เกิดทั่วไปกับจิตทุกดวง — Sabbacittasādhāraṇa~: universal mental factors; the Primary)
      1. ๑. ผัสสะ (ความกระทบอารมณ์ — Phassa: contact; sense-impression)
      2. ๒. เวทนา (ความเสวยอารมณ์ — Vedanā: feeling)
      3. ๓. สัญญา (ความหมายรู้อารมณ์ — Saññā: perception)
      4. ๔. เจตนา (ความจงใจต่ออารมณ์ — Cetanā: volition)
      5. ๕. เอกัคคตา (ความมีอารมณ์เป็นอันเดียว — Ekaggatā: one-pointedness; concentration)
      6. ๖. ชีวิตินทรีย์ (อินทรีย์คือชีวิต, สภาวะที่เป็นใหญ่ในการรักษานามธรรมทั้งปวง — Jīvitindriya: vitality; life-faculty)
      7. ๗. มนสิการ (ความกระทำอารมณ์ไว้ในใจ, ใส่ใจ — Manasikāra: attention)
    2. ๒) ปกิณณกเจตสิก ๖ (เจตสิกที่เรี่ยรายแพร่กระจายทั่วไป คือ เกิดกับจิตได้ทั้งฝ่ายกุศลและอกุศล แต่ไม่แน่นอนเสมอไปทุกดวง — Pakiṇṇaka~: particular mental factors; the Secondary)
      1. ๘. วิตก (ความตรึกอารมณ์ — Vitakka: initial application; thought conception; applied thought)
      2. ๙. วิจาร (ความตรองหรือพิจารณาอารมณ์ — Vicāra: sustained application; discursive thinking; sustained thought)
      3. ๑๐. อธิโมกข์ (ความปลงใจหรือปักใจในอารมณ์ — Adhimokkha: determination; resolution)
      4. ๑๑. วิริยะ (ความเพียร — Viriya: effort; energy)
      5. ๑๒. ปีติ (ความปลาบปลื้มในอารมณ์, อิ่มใจ — Pīti: joy; interest)
      6. ๑๓. ฉันทะ (ความพอใจในอารมณ์ — Chanda: conation; zeal)
  2. ข. อกุศลเจตสิก ๑๔ (เจตสิกฝ่ายอกุศล — Akusala~: immoral or unwholesome mental factors; unprofitable mental factors)
    1. ๑) สัพพากุสลสาธารณเจตสิก ๔ (เจตสิกที่เกิดทั่วไปกับอกุศลจิตทุกดวง — Sabbākusalasādhāraṇa~: universal immorals; the Primary)
      1. ๑๔. โมหะ (ความหลง — Moha: delusion)
      2. ๑๕. อหิริกะ (ความไม่ละอายต่อบาป — Ahirika: shamelessness; lack of moral shame)
      3. ๑๖. อโนตตัปปะ (ความไม่สะดุ้งกลัวต่อบาป — Anottappa: fearlessness of wrongdoing; lack of moral dread)
      4. ๑๗. อุทธัจจะ (ความฟุ้งซ่าน — Uddhacca: restlessness; unrest)
    2. ๒) ปกิณณกอกุสลเจตสิก ๑๐ (อกุศลเจตสิกที่เกิดเรี่ยรายแก่อกุศลจิต — Pakiṇṇakaakusala~: particular immorals; the Secondary)
      1. ๑๘. โลภะ (ความอยากได้อารมณ์ — Lobha: greed)
      2. ๑๙. ทิฏฐิ (ความเห็นผิด — Diṭṭhi: wrong view)
      3. ๒๐. มานะ (ความถือตัว — Māna: conceit)
      4. ๒๑. โทสะ (ความคิดประทุษร้าย — Dosa: hatred)
      5. ๒๒. อิสสา (ความริษยา — Issā: envy; jealousy)
      6. ๒๓. มัจฉริยะ (ความตระหนี่ — Macchariya: stinginess; meanness)
      7. ๒๔. กุกกุจจะ (ความเดือดร้อนใจ — Kukkucca: worry; remorse)
      8. ๒๕. ถีนะ (ความหดหู่ — Thīna: sloth)
      9. ๒๖. มิทธะ (ความง่วงเหงา — Middha: torpor)
      10. ๒๗. วิจิกิจฉา (ความคลางแคลงสงสัย — Vicikicchā: doubt; uncertainty; scepsis)
  3. ค. โสภณเจตสิก ๒๕ (เจตสิกฝ่ายดีงาม — Sobhaṇa~: beautiful mental factors; lofty mental factors)
    1. ๑) โสภณสาธารณเจตสิก ๑๙ (เจตสิกที่เกิดทั่วไปกับจิตดีงามทุกดวง — Sobhaṇasādhāraṇa~: universal beautiful mental factors; the Primary)
      1. ๒๘. สัทธา (ความเชื่อ — Saddhā: confidence; faith)
      2. ๒๙. สติ (ความระลึกได้, ความสำนึกพร้อมอยู่ — Sati: mindfulness)
      3. ๓๐. หิริ (ความละอายต่อบาป — Hiri: moral shame; conscience)
      4. ๓๑. โอตตัปปะ (ความสะดุ้งกลัวต่อบาป — Ottappa: moral dread)
      5. ๓๒. อโลภะ (ความไม่อยากได้อารมณ์ — Alobha: non-greed)
      6. ๓๓. อโทสะ (ความไม่คิดประทุษร้าย — Adosa: non-hatred)
      7. ๓๔. ตัตรมัชฌัตตตา (ความเป็นกลางในอารมณ์นั้นๆ — Tatramajjhattatā: equanimity; specific neutrality)
      8. ๓๕. กายปัสสัทธิ (ความสงบแห่งกองเจตสิก — Kāya-passaddhi: tranquillity of mental body)
      9. ๓๖. จิตตปัสสัทธิ (ความสงบแห่งจิต — Citta-passaddhi: tranquillity of mind)
      10. ๓๗. กายลหุตา (ความเบาแห่งกองเจตสิก — Kāya-lahutā: lightness of mental body; agility of ~)
      11. ๓๘. จิตตลหุตา (ความเบาแห่งจิต — Citta-lahutā: lightness of mind; agility of ~)
      12. ๓๙. กายมุทุตา (ความออ่ นหรือนุม่ นวลแหง่ กองเจตสิก — Kāya-mudutā: pliancy of mental body; elasticity of ~)
      13. ๔๐. จิตตมุทุตา (ความออ่ นหรือนุม่ นวลแหง่ จิต — Citta-mudutā: pliancy of mind; elasticity of ~)
      14. ๔๑. กายกัมมัญญตา (ความควรแก่การงานแห่งกองเจตสิก — Kāya-kammaññatā: adaptability of mental body; wieldiness of ~)
      15. ๔๒. จิตตกัมมัญญตา (ความควรแก่การงานแห่งจิต — Citta-kammaññatā: adaptability of mind; wieldiness of ~)
      16. ๔๓. กายปาคุญญตา (ความคล่องแคล่วแห่งกองเจตสิก — Kāya-pāguññatā: proficiency of mental body)
      17. ๔๔. จิตตปาคุญญตา (ความคล่องแคล่วแห่งจิต — Citta-pāguññatā: proficiency of mind)
      18. ๔๕. กายุชุกตา (ความซื่อตรงแห่งกองเจตสิก — Kāyujukatā: rectitude of mental body; uprightness of ~)
      19. ๔๖. จิตตุชุกตา (ความซื่อตรงแห่งจิต — Cittujukatā: rectitude of mind; uprightness of ~)
    2. ๒) วิรตีเจตสิก ๓ (เจตสิกที่เป็นตัวความงดเว้น — Viratī~: abstinences)
      1. ๔๗. สัมมาวาจา (เจรจาชอบ — Sammāvācā: right speech)
      2. ๔๘. สัมมากัมมันตะ (กระทำชอบ — Sammākammanta: right action)
      3. ๔๙. สัมมาอาชีวะ (เลี้ยงชีพชอบ — Sammā-ājīva: right livelihood)
    3. ๓) อัปปมัญญาเจตสิก ๒ (เจตสิกคืออัปปมัญญา — Appamaññā~: boundless states)
      1. ๕๐. กรุณา (ความสงสารสัตว์ผู้ถึงทุกข์ — Karuṇā: compassion)
      2. ๕๑. มุทิตา (ความยินดีต่อสัตว์ผู้ได้สุข — Muditā: sympathetic joy)
    4. ๔) ปัญญินทรียเจตสิก ๑ (เจตสิกคือปัญญินทรีย์ — Paññindriya~: fuculty of wisdom)
      1. ๕๒. ปัญญินทรีย์ หรือ อโมหะ (ความรู้เข้าใจ ไม่หลง — Paññindriya, Amoha: undeludedness; wisdom)

Comp.94.

สงฺคห.๗.

แสดงความคิดเห็น
เว็บไซต์พุทธะ
คำว่า “พุทธะ” นอกจากจะหมายถึง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว ยังหมายถึง การเป็นผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน โดยการปฏิบัติธรรมตามหลักธรรมแห่งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอีกด้วย

แสดงความเห็น